Hitit Dini

Volkert Haas — Artık her bölümün kendi gerçekçi görseli var. 17 bölüm, 18 görsel, 52 sayfanın tamamı net yazıyla.

Okumaya Başla ↓

📚 Bölümler — Görseliyle Birlikte

BÖLÜM Kapak & Giriş → Sayfa 1BÖLÜM Eski Kültürlerden Aktarılan Gelenekler → Sayfa 2BÖLÜM Çatalhöyük ve Ata Kültü → Sayfa 3BÖLÜM Hattuşa Panteonu → Sayfa 4BÖLÜM Hava Tanrısı ve Güneş Tanrıçası → Sayfa 5BÖLÜM Arinna ve Gümüş Güneş → Sayfa 6BÖLÜM Orta Krallık ve Hurri Etkisi → Sayfa 7BÖLÜM Tanrılar Topluluğu — Animist Dünya → Sayfa 9BÖLÜM İştar / Şavuşka → Sayfa 12BÖLÜM Savaş Tanrıları → Sayfa 17BÖLÜM Purulliya / Illuyanka → Sayfa 18BÖLÜM Illuyanka Ejderhası → Sayfa 19BÖLÜM Telipinu Kaybolunca → Sayfa 23BÖLÜM Kumarbi Destanı → Sayfa 26BÖLÜM İkinci Bölüm: Panteonun Gelişimi → Sayfa 39BÖLÜM Kralın Dini Görevleri → Sayfa 49BÖLÜM Rüya, Kehanet ve Fal → Sayfa 51
Kapak & Giriş
Hattuşa — Hitit başkentinin surları ve tapınakları. Kitap bu şehirde, bu arşivde başlar.
HİTİT DİNİ • VOLKERT HAAS

Kapak & Giriş

Hattuşa — Hitit başkentinin surları ve tapınakları. Kitap bu şehirde, bu arşivde başlar.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 1 / 52

Hitit Dini

Volkert Haas
Hitit Dini

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Eski Kültürlerden Aktarılan Gelenekler
Ebla'da eski yılın günahları keçiye yüklenip çöle gönderilirdi. Hitit ritüelleri bu çok eski köklerden beslenir.
KÖKLER • EBLA • ÇATALHÖYÜK

Eski Kültürlerden Aktarılan Gelenekler

Ebla'da eski yılın günahları keçiye yüklenip çöle gönderilirdi. Hitit ritüelleri bu çok eski köklerden beslenir.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 2 / 52

Eski Kültür Evrelerinden Aktarılan Gelenekler

Hitit başkenti Hattuşa’daki arşivlerinden elde edilen yazılı belgelerin arasında çok

ve kapsamlı şekilde dinsel törenler ve dinsel tören kurallarını anlatan belgeler vardır.

Dinsel uygulamalar, dinsel imgelerin anlaşılmasında, mitoslardan, eposlar ve dualardan

daha çok anlam taşırlar. Her bir dinsel-törensel öğenin kökenini geçmişte izlemek

olasıdır.

MÖ 3. bine tarihlenen Ebla yazılı kaynaklarında, Hitit törenlerinde yaşatılması

sürdürülmüş farklı ritler bulunmaktadır: örneğin, eski yılın gömülmesi törenleri, ölüler

tapınağındaki yeni yıl kutlamaları olarak Hitit döneminde yaşatılmaktadır. Yine

Ebla’dan MÖ 2350 yılı civarına tarihlenen iki tören bilinmektedir: ölülerin

arındırılması için, lekelenmişliğin aracı gibi algılanan keçilerin bozkırlara doğru

sürülmesi. Bu, Hititlerde hem yaşayanlar, hem de ölüler için uygulanan bir büyüsel

tören olarak sürmüştür.

Sam’al’daki bir tören metninden ve Tevrat’ın 3. kitabından (Leviticus 16,10.2l vd.)

anlaşıldığı üzere sözü edilen tören Demir çağ içlerine dek uzanmıştır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Çatalhöyük ve Ata Kültü
Çatalhöyük'te pars derili avcılar, duvar resimleri. Ata kültü ve hayvan simgeleri binlerce yıl yaşadı.
NEOLİTİK ANADOLU

Çatalhöyük ve Ata Kültü

Çatalhöyük'te pars derili avcılar, duvar resimleri. Ata kültü ve hayvan simgeleri binlerce yıl yaşadı.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 3 / 52

Bazı dinsel tören ayrıntılarının ve panteonların kökleri çok daha eskiye, ata

kültünün, çeşitli tanrı topluluklarının ve çeşitli ölü ritlerinin var olduğu Anadolu

ve Suriye’nin neolitik kültürlerine gidebilmektedir. Örneğin leoparlarla

bağlantılı bazı dişil figürler ya da Konya Ovası, Çatal Höyükte duvar

resimlerinde betimlenen leopar postlarına bürünmüş avcılar Hitit geleneklerinde

yaşamaya devam etmişlerdir. Yazılıkaya betimlerinde, Orta Krallık

Döneminden beri Hitit panteonunun en büyük tanrıçası olan Hepat, leoparlarla

birlikte görülür. Hitit dinsel törenlerindeki şamanist öğeler arasında yer alan

leopar adamların avcı kastının, av geleneklerinin ya da transa geçmiş

sağıltıcıların kökleri olasılıkla tarih öncesi bazı kültür evrelerindeki birtakım

uygulamalara kadar dayanmaktadır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Hattuşa Panteonu
Yazılıkaya: Tanrılar alayı taşa kazınmış. Her şehrin tanrısı, zamanla Hattuşa panteonuna katıldı.
DEVLET PANTEONU

Hattuşa Panteonu

Yazılıkaya: Tanrılar alayı taşa kazınmış. Her şehrin tanrısı, zamanla Hattuşa panteonuna katıldı.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 4 / 52

Hattuşa Panteonu:

Hitit Devleti’nin panteonu Anadolu ve Suriye şehirlerinin çeşitli yerel

panteonlarının zamanla bir araya getirilip bütünleştirilmesinden

oluşmuştur.

Hitit Devleti’nin tarihsel oluşumu çerçevesinde, Hattice konuşan halkın

kültlerinin ve tanrılarının, Eski Hitit Krallığı’nın Hattuşa’daki ilk tanrılar

topluluğunu meydana getirdiği görülür (MÖ 1600-1450). Söz konusu erken

dönemde Hititler, Güney Anadolu (Kizzuvatna) yazılı geleneğiyle aktarılan

panteonu ve Kuzey Suriye panteonunu benimsemiştir, böylece de kendi devlet

tanrılar topluluğunu oluşturmuşlardır. I. Hattuşili (MÖ 1560) zamanında Hitit

devlet gücünün kuzeybatı Suriye’ye ulaşması Hititler’in bu bölgenin tanrılar

topluluğu öğelerini benimsemelerinin nedenidir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Hava Tanrısı ve Güneş Tanrıçası
Hava Tanrısı Teşup: gök gürültüsü, yağmur, fırtına. Eşi Arinna Güneş Tanrıçası ile düzeni korur.
BAŞ TANRILAR

Hava Tanrısı ve Güneş Tanrıçası

Hava Tanrısı Teşup: gök gürültüsü, yağmur, fırtına. Eşi Arinna Güneş Tanrıçası ile düzeni korur.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 5 / 52

Hitit tarihinin başlangıcından itibaren devlet panteonunun baş tanrısı Hatti’nin

Hava Tanrısı’dır. Kozmik düzeni sağlayan, krallığı ve ülkenin yasal düzenini

koruyan hep Hava Tanrısıdır. Kral, efendisi adına Hatti ülkesini yönetir; ülkenin

asıl efendisi odur. Başlangıçtaki krallar Pithana ve Anitta döneminde de, Hava

Tanrısı en fazla yaptırıma sahip tanrıydı: Ele geçirdikleri şehirleri yakıp

yıkarken ve harabelerini kutsal ve dokunulamaz olarak tanımlarken yaptıkları

her şeyi Hava Tanrısının isteği üzerine gerçekleştirdiklerini öne sürmüşterdir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Arinna ve Gümüş Güneş
Arinna'nın simgesi gümüş güneş kursu. Alacahöyük güneş kursları bu inancın en eski izleridir.
GÜNEŞ TANRIÇASI

Arinna ve Gümüş Güneş

Arinna'nın simgesi gümüş güneş kursu. Alacahöyük güneş kursları bu inancın en eski izleridir.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 6 / 52

I. Hattuşili devrinde, güneş ve yeraltı ile ilgili özellikler taşıyan Güneş

Tanrıçası Arinna, kızı Mezzulla ve zaman zaman boğa şeklinde ya da

boğaların üzerinde durur vaziyette betimlenen, Hitit-Luvi dilindeki adı Tarun/

Tarun(t)a olan Hava Tanrısı hep birlikte panteonun başında yer alırlardı.

“Güçlü delikanlı” olarak kendi mitosuna sahip Telipinu’nun da aralarında

bulunduğu bir dizi bitki tanrısı ise adı geçen çiftin çocuklarıdır. Bunlar dışında

cinsellik, savaş ve salgın hastalık tanrılarıyla doğa, kaynak, nehir, dağ

tanrılarının yanı sıra, av ile av hayvanlarının koruyucu tanrıları da

bulunmaktadır.

{(Hitit-Luvili) Hava Tanrısı Tarunta+Güneş Tanrıçası Arinna+kızı

Mezzula}

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Orta Krallık ve Hurri Etkisi
Mitanni ve Hurri tanrılar dünyası, Orta Krallık'tan itibaren Hitit panteonunu derinden etkiledi.
HURRİ • MİTANNİ

Orta Krallık ve Hurri Etkisi

Mitanni ve Hurri tanrılar dünyası, Orta Krallık'tan itibaren Hitit panteonunu derinden etkiledi.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 7 / 52

Orta Krallık ve İmparatorluk Dönemlerinde Hitit Panteonu:

Hattuşa panteonu Orta Krallık Dönemi’nden başlayarak (MÖ 1450-1345)

kapsamlı adak listelerinde yazıya dökülmüştür. Aynı dönemde devlet dini Hurri

tanrılarının, kült ve mitoslarının sahiplenilmesiyle köklü biçimde genişlemiştir.

Bu dönemde önemli tanrılar Hurri Hava Tanrısı Teşup, kız kardeşi Şavuşka ve

karısı Hepat sayılabilir. Artık devlet panteonu “Hatti ülkesinin bin tanrısı”

kavramına yaklaşacak denli büyümüştür.

{(Hurrili) Hava Tanrısı Teşup+

kızkardeşi Şavuşka+

karısı Hepat (Arinna yerine)}

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 8 / 52

Mitanni tanrılar dünyası:

Orta Krallık’tan bu yana Hitit devlet panteonunu etkilemiş olan Mitanni

tanrılar dünyasında ise, tanrılar zirvesinde kardeş çift Teşup ve İştar ya da

Ninova’daki adıyla Şavuşka oturmaktadır. Suriye geleneğini izleyen Hitit

rahipleri, eski Güneş Tanrıçası Arinna ile eş değerde olan tanrıça Hepat’ı,

Teşup’un karısı olarak tanımışlardır. Hepat’a eskiden eşlik eden Şarruma ile

diğer yerel tanrılar, yeni oluşan çiftin kızları ve oğulları durumuna geçmişlerdir.

Böylece dağınık bir tanrılar grubundan, Hatti ülkesinin Hava Tanrısı’na

dayanan bir tanrısal aile, bir tanrılar sistemi oluşmuştur.

{Teşup ve İştar/Şavuşka }

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Tanrılar Topluluğu — Animist Dünya
Hitit dünyasında dağ, ırmak, ağaç, hayvan — her şeyin bir ruhu, bir tanrısı vardı. Doğa canlıydı.
DOĞA RUHLA RI

Tanrılar Topluluğu — Animist Dünya

Hitit dünyasında dağ, ırmak, ağaç, hayvan — her şeyin bir ruhu, bir tanrısı vardı. Doğa canlıydı.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 9 / 52

Tanrılar Topluluğu:

Eski Doğu’nun temel imgeleminde tüm doğanın bir dizi güçle çevrelenerek

canlı tutulduğu fikri yatar. Bu olgu, insanın görerek deneylediği gök ve yıldızlar,

toprak, dünya, bitkiler, hayvanlar, kayalar, deniz, göller, nehirler ve kaynaklar gibi tüm

maddi dünyanın yanı sıra; fırtına, gök gürültüsü, şimşek, yağmur ve bunların sonucu

olarak oluşan verimlilik ve kuraklık gibi doğa olaylarını da kapsamaktadır. Kozmik

güçler ve doğanın yansımaları bilinçle hareket eden bireysel varlıklardır. Bütün

nesneleri görülmez güçlerle dolduran bu animizm, doğadaki yansımasıyla, tüm evreni

üniversal bir birlik olarak algılar.

Söz konusu doğa yansımaları, kültlerde, büyük tanrı suretleri olarak

bireyselleştirilir. İnsan ve hayvandaki üreme güçleri, Hava Tanrısı’nın kız kardeşi İştar

ya da Şavuşka’da bireye dönüşür. Hurri Güneş Tanrısı Şimegi adaletin koruyucusudur.

Savaş, tanrı Zababa ya da Vurunkatte’nin, salgın hastalıklar da tanrı Yarri’nin

kişiliğinde temsil edilmiştir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 10 / 52

Hava Tanrısı’nın hakim olduğu bölgeler doğallıkla gök ve dağlardır. Yaptıkları da

atmosfer hareketleri olan gök gürültüsü, yıldırım, yağmur ve fırtınalar yoluyla

algılanabilir. Anadolu’da ve Kuzey Suriye’de kuru tarımın yapıldığı yerlerde toprağı

yağmuruyla verimli kılan tanrı Hava Tanrısı’dır. Yağmur yağdırmadığında kuraklık ve

kıtlık meydana gelir. Bu nedenle Hava Tanrısı adı geçen bölgelerin tanrılar

topluluğundaki en önemli tanrıdır.

Malatya’da, Halep’te ya da İmamkulu kaya kabartmalarındaki betimlerde iki boğa

tarafından çekilen arabasında gösterilen Hava Tanrısı savaşa hazırlanan tanrı

mitosundaki tanıma uygun düşmektedir: arabasının tekerleklerinin önünü kesen

kayaları kaldırması, arabasının gürleyerek ilerlemesi uzaklara yankılanan gök

gürültüsüne nedendir. Bulutları kovalayan fırtına, “Hava Tanrısı’nın öz kardeşi”

Taşmişu, arabaya güçlü bir esintiyle eşlik eder. Böyle bir yolculuktan önce boğalar

otlaklarından, tanrısal bir varlık olan yıldırım da uykuya çekildiği yerden geri çağrılır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 11 / 52

Gökten düşen ay konulu Hatti mitosunda da, yağmur, gök gürültüsü ve fırtına

Hava Tanrısı’na eşlik ederler. Luvi etkisindeki Zarpiya yakarış törenlerinde Hava

Tanrısı’nın arabasına boğalar yerine, Babil Güneş Tanrısı’nın ya da tanrı Assur’un

arabası gibi, atlar koşulmuştur.

Bir şölen duasında rahip yakarır: “Hava Tanrısı, Efendim! Bol yağmur boşalt ve

kara toprağı doyur; böylece, Hava Tanrısı, ekmek (için tahıl) büyüsün”. Zaman zaman

özlenen yağmurun gelişi, Hava Tanrısı’nın gelişiyle bir tutulur: “Hava Tanrısı ülkenin

yağmur(udur)” ya da “Nerik’in Hava Tanrısı, gökten (susuzluk) dindiren yağmur ol,

düş” şeklinde Nerik’in yağmur duasında kullanılmıştır. Luvice konuşulan bölgelerde

Hava Tanrısı, aynı zamanda tanrının adı da olan Piaşşaşşi sıfatını taşır. Söz konusu isim

çiviyazılı Luvice sözcük pihaş/pihatta “şimşek, pırıltı” sözcüğünden türetilmiş ve

Yunanca Pegasos ismiyle bağlantısı kurulmuştur. Böylece sözcük etimolojisi en eski

haliyle, Hesiodos’un Theogonia”sında Kilikya kökenli kanatlı atın, Zeus’un yıldırımını

ve gök gürültüsünü taşıdığı anlamını kazanır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
İştar / Şavuşka
Şavuşka hem kadın hem erkek giysileriyle betimlenir. Savaşın da, aşkın da, üretkenliğin de tanrıçasıdır.
SAVAŞ VE AŞK

İştar / Şavuşka

Şavuşka hem kadın hem erkek giysileriyle betimlenir. Savaşın da, aşkın da, üretkenliğin de tanrıçasıdır.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 12 / 52

İştar:

Hayvansal ve bitkisel üretkenlik güçlerinin somutlaşmış hali olan

kızkardeşi İştar, Sümer Gök Tanrıçası” İnanna’nın geleneğini sürdürür. Orta

Krallık’tan itibaren Ninova’lı İştar, Hurrice adı Şavuşka ile devlet panteonunda

tapınım görmüştür. Tanrıçanın astral boyuttaki görünümü Venüs yıldızıdır.

Sabah yıldızı olarak Akkad devrinden itibaren yazılı gelenekte “savaşın

saldırgan-atak efendisi” ve “meydan savaşının efendisi” şeklinde adı

geçmektedir. Akşam yıldızı olarak insan, hayvan ve bitki dünyasında

üretkenlikten sorumlu, cinsel canlılığın hetero-agressif tanrıçasıdır. Savaşçı

tanrıça olarak silahlı betimlenir; aşk tanrıçası sıfatındaysa farklı çeşitlemelerle

çıplak tanrıça olarak gösterilmiştir. Tanrıçanın kültü, MÖ 15. yüzyılın

ortalarından itibaren Ninova’dan Anadolu’ya ve Suriye’ye, oradan da Akdeniz

kıyısının yakınlarına kadar yayılmıştır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 13 / 52

38: Šaušga/Ištar

İkonografik olarak hem kadın hem de erkek

giysileri içinde görülen Šaušga, Yazılıkaya

galerisinde, erkek (no:38) ve kadın (no:52)

tanrıçalar arasında yer alır. Tanrının çift yönlü

görünümünün nedeni, savaş ve cinsellik

işlevlerinin varlığıdır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 14 / 52

Ikonografik olarak Şavuşka, hem kadın hem de erkek giysileri içinde görülür.

Yazılıkaya Kaya Tapınağı’nda hem erkek (no. 35) hem de kadın (no. 51)

tanrıçalar arasında yer alır. Hiyeroglifle yazılı ismi yoluyla tanınabilmektedir,

İki kanat, bacağını açıkta bırakan yırtmaçlı etek, tanrılara özgü sivri takke ve

bir halka küpe taşımaktadır. Uç kısmı yuvarlanmış uzun bir saç örgüsü saç

tuvaletini oluşturur. Bu tür saç tuvaleti yalnızca tanrıçalara özgüdür.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 15 / 52

Şavuşka’yı nedimeleri Ninatta ve Kulitta izlemektedirler. Yazıtlarla kimliği

açıkça bilinen tanrıça Şavuşka betimleri Malatya’da iki kabartma üzerinde

görülür. Satın alma yoluyla elde edilmiş ve Konya’da bulunmuş olan bir

yüzükte tanrıça biri insan biri aslan başı olan çift başlı bir aslan üzerinde durur

vaziyette betimlenmiştir. Iki kez betimlenmesine uygun olarak Şavuşka Hitit

Hurri adak listelerinde de tanrı ve tanrıça sıralarında ayrı ayrı görülür. Tanrı

haliyle “kırların Şavuşka’sı” ya da “göklerin Şavuşka’sı”. tanrıça haliyle ise

“Hattarina, Tameninga ve Lavazantiya kentlerinin Şavuşka’sı” biçiminde

anılmaktadır. Tanrıçanın çift yönlü görünümünün nedeni, savaş ve cinsellik

işlevlerinin varlığıdır. Eril savaşçı Şavuşka’nın kült eşya listesi arasında

topuzlar, tören ve savaş baltaları, zırhlar, okdanlık, ok ve yay yer alır. Tanrıçaya

dişil haliyle adak eşyası olarak altından meme biçimli objeler bırakılmıştır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 16 / 52

Yakındoğu’da yaygın çıplak tanrıça ikonografik tipinin Suriye kökenli olduğu

kesindir. MÖ.3. binden itibaren varlığı bilinen çıplak tanrıça tipi, “doğulu”

Aphrodite şekliyle, daha seyrek olarak ta kanatlı Nike olarak varlığını

kesintisiz bir şekilde Hellenistik devre dek aktarmıştır. Çıplak tanrıça, değişik

Suriye tanrıçaları Işara, Anat ve Astarte’nin cinsel boyutunun vücut

bulmasıdır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Savaş Tanrıları
Savaş tanrıları ordunun önünde yürür. Zababa, Kırların İştar'ı ve Hava Tanrıları sefere katılırdı.
ZABABA VE ORDU TANRILARI

Savaş Tanrıları

Savaş tanrıları ordunun önünde yürür. Zababa, Kırların İştar'ı ve Hava Tanrıları sefere katılırdı.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 17 / 52

Savaş tanrıları:

Savaş tanrıları arasında Hava Tanrıları ve ‘Kırların Iştar’ı”nın yanı sıra,

Zababa, Hattili tanrılar Vurunkatte ile Şulinkatte, Hurri tanrıları Aştabi,

Nubadig, Heşui ile Taşmişu, Kuzey Babil tanrıları Ner(i)gal ve Ugur, Batı

Sami tanrısı Rasap ya da Reşef sayılabilir. Etki alanları savaş, salgın

hastalıklar ve ürünü kurutan şiddetli yaz sıcağıdır. Sözü edilen tanrı, etki

alanları ölüm getirdiğinden, bunlardan bazıları yeraltı dünyası (öteki dünya)

ile ilintilidir. Ancak bazıları da yine kendilerinin yolladığı belalardan insanları

kurtarır ve onlara yardım eder.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Purulliya / Illuyanka
Purulliya yeni yıl bayramı: Halk, müzik, dans ve kurbanla baharı karşılar, düzen yeniden kurulur.
YENİ YIL MİTOSU

Purulliya / Illuyanka

Purulliya yeni yıl bayramı: Halk, müzik, dans ve kurbanla baharı karşılar, düzen yeniden kurulur.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 18 / 52

Purulliya yeni yıl töreni/Illuyanka:

Genellikle mitoslar dinsel kutlama törenleri içine yerleştirilmiş olan

öğelerdir. Orneğin Purulliya yeni yıl töreni, Hava Tanrısı Tarunta’nın kışı

simgeleyen yılan Illuyanka ile uğraşı mitosunun iki farklı çeşitlemesini içerir.

Söylencenin iki farklı biçimi de, Nerik kentinin Hava Tanrısı’nın rahibi olan

Kella tarafından yazıya aktarılmıştır.

Söylenceye konu olan figürler Hava Tanrısı Tarunta, yılan Illuyanka,

karaların tanrıçası Inar(a); söylencenin ilk çeşitlemesinde Hupaşiya adlı bir

insan ve ikinci çeşitlemesinde Hava Tanrısı’nın oğludur.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Illuyanka Ejderhası
Hava Tanrısı ile ejderha Illuyanka'nın savaşı. Kaos yenilmeden yeni yıl başlamaz.
EJDERHA İLE SAVAŞ

Illuyanka Ejderhası

Hava Tanrısı ile ejderha Illuyanka'nın savaşı. Kaos yenilmeden yeni yıl başlamaz.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 19 / 52

I.

Hava Tanrısı

X Illuyanka

oğlu

Hupaşiya

Sonbaharda hasattan sonra, tarım yılının başladığı dönemde, Illuyanka işlev dışı

kalmış olan Hava Tanrısı’nı yener. Ancak Hava Tanrısı ilkbaharda oğlunun, yani

Hupaşiya adlı insanın yardımıyla, girdiği paralize durumundan kurtulur ve

ikinci bir uğraşla Illuyanka’yı yener. İlk çeşitlemede Illuyanka tarafından alt

edilen Hava Tanrısı, tüm tanrıları yardımına çağırır. Bunun üzerine, Inar(a) bir

şölen hazırlar ve Hupaşiya’nın yardımını garanti altına alır. Şölende Illuyanka

ve çocukları sarhoş olurlar, böylece Hupaşiya Illuyanka’yı bağlar ve Hava

Tanrısı da Illuyanka’yı yener.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 20 / 52

Daha sonra, İnar(a) Hupaşiya’yı evine “Tarukka ülkesindeki bir kayaya”

götürür ve orada sevgisiyle ödüllendirir. Ancak bu arada Hupaşiya’nın asla

pencereden dışarı bakmamasını emreder. Hupaşiya yasağa uymayınca, ailesini

görür ve dünyadaki yaşamına geri dönmek ister. Bunun üzerine hiddetlenen

tanrıça Hupaşiya’yı öldürür.

(Hupaşiya ve Inar(a)’nın öykülerinin düzeni cinsel karşılaşma, aileden

ayrılma, uzaktaki bir eve tıkılma, felakete neden olan “kapalı kapı masal

motifini”, yani pencereden dışarı bakma yasağını içeren mitoslara özgü

bilindik anlatı şemasını sergiler düzendedir.)

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 21 / 52

Söylencenin ikinci çeşitlemesinde, Illuyanka mücadelede yenilen Hava

Tanrısı’nın kalbini ve gözlerini çalar. Hava Tanrısı, çalınan organlarını yeniden

ele geçirmek için Armer adlı bir adamın kızından bir oğul sahibi olur. Hava

Tanrısı’nın oğlu Illuyanka’nın kızıyla evlenir ve damatlık armağanı olarak

kayınpederinden Hava Tanrısı’nın çalınan organlarını ister. Hava Tanrısı’nın

oğlu armağanları alır ve babasının eski haline dönmesine yardım eder. Hava

Tanrısı, Illuyanka ile deniz kenarında savaşır, onu öldürür ve hatta

Illuyanka’nın ailesine girmiş olan kendi oğlunu da öldürür.

II.

Hava Tanrısı

Illuyanka

Armer’in kızı ile evlenir -I-

Oğlu doğar

-I-

Oğlu ile

kızı

evlenir

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 22 / 52

Sözü edilen bu ikinci çeşitleme Apollodoros Kitaplığı’ndan ele geçen

Antik Yunan Typhon söylencesine yansımıştır. Olayın geçtiği yer Silifke’deki

Koryka mağaralarıdır. Typhon Kommagene’de, Zeus’un liflerini çalmıştır; bu

lifler de ancak Typhon’un soyundan gelen bir bakire yardımıyla geri alınabilir.

Bu mitos kutsal krallığın kökeni ya da hieros logos’u olarak işlev görmektedir.

Mitosun her iki çeşitlemesinde de mitolojik olayın içinde ve Illuyanka’nın

etkisiz hale getirilmesinde bir insanın katkısı vardır: ilk çeşitlemesinde bu insan

Hava Tanrısı’nın oğlu, ikinci çeşitlemesinde ise Hupaşiya adlı adamdır.

Inar(a) ile kutsal evlenmeyi gerçekleştirip tarım yılının sonunda ölen Hava

Tanrısının oğlu ya da Hupaşiya ilk kral olarak algılanmaktadır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Telipinu Kaybolunca
Telipinu kaybolunca toprak kurur, hayvanlar susar. Tanrı bulunup yatıştırılmadan bereket dönmez.
KAYBOLAN TANRI

Telipinu Kaybolunca

Telipinu kaybolunca toprak kurur, hayvanlar susar. Tanrı bulunup yatıştırılmadan bereket dönmez.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 23 / 52

Telipinu:

Tarım tanrısı Telipinu’nun Orta Anadolu kaynaklı mitosu, tanrının

kaybolmasından kaynaklanan bir darlık zamanının betimlenmesiyle başlar.

Tanrılar Güneş Tanrısı’nın bir şöleni sırasında Telipinu’nun ortada

olmadığını fark edince, kaybolan tanrıyı arama motifi başlar.

Ne Hava Tanrısı, ne “büyük tanrılar, ne “küçük tanrılar”, ne de Güneş

Tanrısı’nın yolladığı kartal aramada başarılı olurlar. Yalnızca ana tanrıça

Hannhanna tarafından görevlendirilen arı kaybolan tanrıyı, Kuzey Anadolu

kenti Lihzina yakınlarında bir korulukta bulur. Arı uyuyan tanrıyı sokarak

uyandırır ve tanrıyı balmumuyla arındırır. Yeniden uyanan ve kızgınlıktan

köpüren tanrı için, ayinleri iyi bilen tanrıça Kamrusepa ve insanlar

sakinleştirme ve arınma törenleri düzenler. Bunu tanrılar toplantısı ve sarayı

arındırma töreni izler.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 24 / 52

Söylence odak noktasında, krallığın kutsal nesnesi ve Telipinu’nun

simgesi bir meşe ya da porsukağacı olan, her dem yeşil eya(n) ağacının yer

aldığı iyileşme durumunun tanımlanmasıyla son bulur. Söz konusu kutsal

ağaçta içinde hiyeroglif biçiminde yeni yıl için sağlık dilekleri bulunan bir

çanta asılı durmaktadır.

“Telipinu krala baktı. Telepinu’nun önünde bir eya(n) ağacı duruyor.

Eya(n) ağacının dalında koyun postundan bir çanta asılı duruyor. Ve

çantanın içine önce koyun yağı, sonra da arpa taneleri ve şarap konmuştu.

Sonra da sığır ve koyun kondu. Sonra da uzun yaşam ve üreme kondu.

Sonra kuzunun parlak müjdeleri (iyimser fal) kondu” vb.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 25 / 52

Krallığın bu kutsal ayini Antik Yunanca ve Latince yazılı aktarımıyla anlatılan

Jason’un İolkos krallığını ele geçirebilmek için, Doğu Karadeniz kıyılarında

Kolchis’ten kaçırarak getirdiği altın koç postu söylencesini anımsatmaktadır.

Telipinu’nun eya(n) ağacına asılı koyun postu çantası söylencesi, MO

1450’lerde Karadeniz kıyılarında Kızılırmak ağzına dek ulaşmış olan Miken

tacirlerinin öğrenip aktardıkları bir söylence olmalıdır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Kumarbi Destanı
Alalu, Anu, Kumarbi... Gökyüzü krallığı el değiştirir. Bu destan Yunan Theogonia'sının da atası sayılır.
TANRILARIN EGEMENLİK SIRASI

Kumarbi Destanı

Alalu, Anu, Kumarbi... Gökyüzü krallığı el değiştirir. Bu destan Yunan Theogonia'sının da atası sayılır.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 26 / 52

Kumarbi:

Hititçe ve parçalar halinde Hurrice olarak aktarılan söylenceler dizisi “şarkı”

olarak tanımlanır. Şiir bağlamalı bir dille yazılmış ve böylece söylenmiştir. Söz

konusu mitolojik olayın geçtiği yer, Yukarı Habur bölgesinde günümüzdeki adı

Tell Mozan olan Kumarbi’nin kült kenti Urkeş ve Dicle’nin kaynadığı yerdir.

Söylencede yer alan tanrılar -Kumme’nin Hava Tanrısı Teşup ve Ninova’lı

Şavuşka- da Dicle ve Habur kaynak bölgelerine işaret etmektedirler. Kuzey

Suriye tanrıları ise bu söylencede yalnızca figüran rollerindedirler.

Çevrim, üç döneme karşılık gelen ve birbirini izleyen üç tanrısal dünya

hükümdarının egemenlik sırası mitosuyla başlar. Birinci destan, Gökyüzü

Krallığı olarak adlandırılır. Metin, eski tanrılar duyunuz, güçlü tanrılar

işitiniz! sözleriyle anlatılan destanın tanrılar tarafından dinlenmesi istenerek

başlamakta ve şöyle sürmektedir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 27 / 52

Eskiden, ilk yıllarda, gökyüzünde kral Alalu idi. Alalu tahtta oturur, ilk

tanrılardan, kudretli Anu, onun önünde dururdu. O, Alalu’nun ayaklarına

kapanır; içmesi için, onun eline kadehler verirdi, Alalu 9 sayılı yıl,

gökyüzünde kral kaldı.

Dokuzuncu yıl, Anu, Alalu’ya karşı savaş açtı; Alalu’yu yendi. O,

ondan kaçıp, aşağıya, karanlık topraklara gidince tahta tanrı Anu oturdu.

Anu tahtta otururken, kudretli Kumarbi ona içki sunardı; ayaklarına

kapanır, ona içmesi için kadehler verirdi. 9 sayılı yıl Anu gökyüzünde kral

kaldı.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 28 / 52

Dokuzuncu yıl ise, Kumarbi, Anu’ya karşı savaş açtı. Alulu’nun oğlu

Kumarbi, Anu’ya karşı savaş verdi. Anu Kumarbi’nin bakışlarına

dayanamadı, onun elinden kaçtı ve Anu gökyüzüne çıkmak istedi.

Kumarbi arkasından koşup, ayaklarından yakaladı ve onu gökten aşağı

çekti. Onun uzvunu ısırdı ve (Anu)nun erkekliği, Kumarbi’nin içine,

(bakırla kalayın karışarak) tunç (olması) gibi karıştı. Kumarbi, Anu’nun

erkekliğini yutunca, sevindi ve güldü. Anu, geri döndü ve Kumarbi’yle

konuşmaya başladı: “Erkekliğimi yuttun diye, içindekilere sevinme, sevinme

içindekilere! Senin içine ağır bir yük koydum:

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 29 / 52

Önce seni kudretli Fırtına Tanrısı’na gebe bıraktım; ikinci olarak, seni karşı

durulmaz Aranzah ırmağına (Dicle) gebe bıraktım; üçüncüsü, seni kudretli

tanrı Taşmişu’ya gebe bıraktım; ayrıca iki korkunç tanrıyı daha senin içine

yük olarak koydum. (Öyle olacaksın ki), gelip, sonunda kafanı dağların

kayalıklarına vuracaksın!” Anu konuşmayı bitirip, yukarı gökyüzüne gitti.

Kumarbi ise saklanıp, ağzındakileri tükürdü; Kumarbi, akıllı kral,

tükürükle karışmış erkekliği tükürdü.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 30 / 52

Gökyüzü ve yer, evrenin varlığından önce birlik oluşturduklarından, Gök

Tanrı’nın hadım edilmesi, gök ve yerin birbirinden ayrılmasının ve böylece

yeryüzünün yaratılmasının mitsel imgesi olmuştur.

Çok kırık olan metin, bundan sonraki satırlarda, Kumarbi’nin Nippur

kentine gidip ayları saymaya başladığını anlatmaktadır. “Ay saymak” hamilelik

için kullanılan bir terimdir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 31 / 52

Daha sonra Kumarbi’nin içinden onunla konuştuktan sonra, bedeninin çeşitli

yerlerinden doğan çocukların dünyaya gelişleri anlatılmaktadır. Tablet çok

bozuk olduğundan, doğan tanrı-çocukların hepsini öğrenemiyoruz. Bir yerde,

kahraman Fırtına Tanrısı dışarı çıktı anlatımı bulunmasından, onun doğduğu

anlaşılmaktadır. Doğan diğer iki çocuk, Babil tanrılarından Marduk ve

KA.ZAL olarak yazılan ve şehvet anlamına gelen bir ad taşıyan bir başka

tanrıdır. Bunlar Anu’nun, Kumarbi’nin içine bıraktıkları arasında sayılmayan

tanrılardır. Belki de Anu’nun iki başka ad taşımasına karşın, bu tanrıların Anu

ve Alalu da dahil olmak üzere, mezopotamya tanrıları olması, aslında bu

destanların Hurriler tarafından Babil’den alınmış olduğunu kanıtlamaktadır.

İlgi çekici olan nokta, bazı motifleri açısından Babil mitolojisi ile paralellikler

göstermesine karşılık, metnin bu biçimi ile, Mezopotamya belgeleri arasında

yer almamış olmasıdır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 32 / 52

Anlaşıldığına göre Hurriler, Mezopotamya destanlarını kendi inançlarına

uyarlamışlardır. Fırtına Tanrısı’nın, yani Teşup’un diğer tanrıların dünyaya

gelişlerinden sonraki olayların anlatıldığı bölüm de ne yazık ki çok kırıktır.

Sağlam kalan satırlardan tanrılar arasında Gökyüzü krallığını ele geçirmek

amacına yönelik savaşımların anlatıldığı çıkarılabilmektedir. Bu kavgalar

sırasında Teşup Anu’dan, Kumarbi’yi öldürmesini isteyip istemediğini

sormaktadır; Anu tam anlaşılamayan bir nedenden ötürü, Kumarbi’nin

öldürülmesine karşı çıkmaktadır. Tabletin sonuna doğru, yine Babil kökenli

olan akıl tanrısı Ea, yeyüzünün aylarını saymaktadır. Demek oluyor ki, Yeryüzü

de, metnin kırık olan bölümlerindeanlatılmış olması gereken bir olay sonucu,

hamile kalmıştır. Tabletin sonunda, Yeryüzü’nün iki çocuk doğurduğu

okunabilmektedir. Gerek bu bölümün, gerekse Koruyucu Tanrı adlı tanrıya ait

bazı olayları anlatan tablet parçalarının Kumarbi Destanı içindeki yerlerini

saptamak güçtür.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 33 / 52

Tanrıların egemenlik sırası mitosu, takvim mitosu olarak yorumlanabilir; aynı

konu günümüze Babilce ulaşmış olan takvim mitosundan kaynaklanmaktadır.

Mart ayında tahıl ürünü yeşerir ve gökyüzünün yeryüzünden ayrılmasıyla yıl

başlar. Tahıl tanrısı Kumarbi olduğuna göre, Kumarbi’nin Teşup tarafından

yeraltı dünyasına yollanması eylül/ekim aylarında gerçekleşen ekim zamanı

olarak anlaşılabilir. Haziran ayında hasattan sonra Teşup hükümdarlıkta

Kumarbi’nin yerine geçer. Alalu’nun hükümdarlığı da sıfatının “fırtına seli”

olmasıyla kış aylarına uygun düşer. Böylece takvim yaklaşık şu şekilde

bölümlendirilebilir:

Alalu Kasımdan Ocak ayına kadar,

Anu da Şubattan Mart’a kadar takvim kralı olacaktır.

Mart ayında hükümdarlık Kumarbi’ye,

Haziran/Temmuz aylarında da Teşup’a geçer.

Tanrıların egemenlik sırası mitosu, yazıldığı dönemde artık yeni yıl töreninin

takvim mitosu olarak kutlanılmıyordu. Zaten mitosta tören öğesi

görülmemektedir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 34 / 52

Buraya kadar verilen destan parçası, Yunan mitolojisinde Thegonia, yani

tanrıların soyu, efsanesine uymaktadır. Orada da tanrıların egemenlik

sıralaması; Uranos Gök-Kronos-Zeus sıralaması görülmektedir.

Kumarbi destanındaki ikinci tanrı Anu da Sumerce Gök demek olduğuna

göre, onu Uranos’la eşleştirmek olasıdır. Uranos ile mücadele eden Kronos

olduğuna göre, onu da Kumarbi ile eşitlemek gerekmektedir. Uranos ile Kronos

arasındaki savaşta da, Kumarbi ile Anu arasında olduğu gibi, erkekliğini yitirme

motifi işlenmiştir. Hiç kuşkusuz Zeus, Teşup’la eşdeğerdedir. Hesiodos adlı

Yunanlı yazarın ürünü olan Theogonia’da, Kumarbi Destanı’ndaki Alalu’nun

karşılığı verilmemiştir. Filo Byblius’un naklettiği Fenike mitolojisine göre ise,

ilk tanrı Alalu’nun karşılığı olarak en yüksek anlamına gelen Hypsistos

gösterilmiştir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 35 / 52

Tanrıların egemenlik sırası mitosuna, ortak konuları kozmik düzenin tehdit

altında bulunması olan diğer üç mitos daha eklenmektedir. Kumarbi’nin

girişimiyle evrenin dengesini bozmak isteyen üç yaratık, Kumarbi tarafından

yaratılmıştır. Bunlardan ilki gümüş demon, ikincisi deniz ejderi Hedammu ve

sonuncusu diorit demon Ullikummi’dir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 36 / 52

Anlaşıldığına göre, Alalu, Anu ve Kumarbi’den sonra, Teşup gökyüzündeki

tanrısal krallığın başına geçmiştir. Ancak, Kumarbi buna dayanamamış ve kendi

yarattığı bir canavar yardımıyla egemenliği tekrar ele geçirmek istemiştir.

Yunan mitolojisinde bu canavarın karşılığı, daha önce de sözünü ettiğimiz

Tyfon ya da Tyfoeus’tur. Bu canavarı yukarıda İlluyanka ile karşılaştırmıştık.

Tyfon’un görünüşünü anlatan klasik yazarlardan bazılarına göre, o 4 başlı ve

yılan vücutlu bir ejderhadır, bazılarına göre ise çok büyük bir kayadır. Yazar

Hesiodos’un tanımı, yukarıda adı geçen Hedammu adlı canavara, Apollodoros

adlı yazarın tanımını verdiği büyük kaya ise Ulikummi’ye uymaktadır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 37 / 52

Gümüş güneşi, yani ışığı tehdit eder. Bu tehdit gece ve gündüz ayırımına, aya,

dolayısıyla da zaman hesabı ya da ay takvimine yöneliktir.

Çevrim içine alınmış olan Kuzey Suriye kökenli Hedammu mitosu kentleri tahrip

eden ve herşeyi yutan sürüngenden söz etmektedir.

Üçüncü tehdit ise denizde duran Atlas’ın Hurri çeşitlemesi olan Upelluri’nin

omuzlarında duran taş yaratık Ullikummidir. Ullikummi sürekli büyüyerek Teşupun

çevresindeki tanrıları gökten düşürecek biçimde tehdit etmektedir.

Teşup ve kızkardeşi tehdit altında olan evrensel düzeni sürekli biçimde

korumaktadırlar. Aşk tanrıçası cinsel çekiciliğini kullanarak, Hedammu’nun elini

kolunu bağlamaktadır. Eskiden göğü ve yeri birbirinden ayırmış olan, yeraltı dünyasının

mühürlü evlerinde saklı bulunan orakla Ullikummi, Upellurinin omuzlarından kurtarılır.

Gümüş mitosunun kolofonuna göre, söz konusu üç hikayede savaşın yakıp yıkıcılığı,

kıtlık ve salgın hastalıklar için mitsel benzeştirme yoluna gidilmiştir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 38 / 52

Sayfa 38

İkinci Bölüm: Panteonun Gelişimi
Hattuşa arşivleri: Binlerce çivi yazılı tablet. Panteonun nasıl büyüdüğünü bu belgelerden okuyoruz.
YASEMİN ARIKAN • DTCF

İkinci Bölüm: Panteonun Gelişimi

Hattuşa arşivleri: Binlerce çivi yazılı tablet. Panteonun nasıl büyüdüğünü bu belgelerden okuyoruz.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 39 / 52

Hitit Dini

Volkert Haas
Hitit Dini

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 40 / 52

Yasemin Arıkan, 1998, Hitit Dini Üzerinde Bir İnceleme, DTCF Dergisi Cilt 38 Sayı 1-2

Hitit devletinin krali arşivleri Hattusa'da yüzyılımızın başlarından beri yapılan düzenli

kazılarla gün ışığına çıkarılmıştır. Sayıları otuz bine yaklaşan bu tablet ya da fragmanın

büyük bir kısmını “dinsel metinler”in oluşturduğu göz önüne alındığında, Hititlerin dine

ne kadar büyük önem verdikleri anlaşılmaktadır. Ancak Boğazköy Hitit Arşivlerinde

bulunan metinlerin, hemen tamamının kral veya kral ailesinin yaşantısıyla ilgili olması

dolayısıyla, basit halkın tanrıya ne şekilde tapındığını tam olarak tespit etme

olanağından yoksun olunduğu gerçeği de dikkate alınmalıdır.

Zamanımıza ulaşan çivi yazılı belgelerden, Hitit dininin gelişmiş çok tanrılı bir devlet

dini olduğu bilinmektedir. Hitit dini, her birinin kendine ait gelenekleri olan yerel

kültler ile başkent Hattusa'ya bağlı kralın devlet dininden oluşmaktadır. Hitit

panteonu denince, öncelikle devlet dinini yani başkentte tanınan, saygı gören ve

onlara tahsis edilmiş rahiplerle hizmet edilen tanrı ve tanrıçalar akla gelmelidir. Bu

panteon, yerel kültlerin birleşmeleri sayesinde 'gelişmiş, karmaşık bir sisteme

ulaşmıştır. Bunun en belirgin açıklaması Hitit kralının vasal krallar ya da diğer yabancı

ülke krallarıyla yapmış olduğu antlaşmalara düzenli bir şekilde şahit olarak çağrılan ve

"Hatti ülkesinin bin tanrısı" diye bilinen tanrıların listelerinde görülmektedir. Bu

tanrılar Hatti, Hitit, Luvi, Hint-Avrupa, Sami etnik kökene aittirler.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 41 / 52

Hitit dininin yeni tanrıları kabul eden karakteri ise İmparatorluk Devrinde izlenmiş olan akılcı,

siyasi bir tutumdan kaynaklanmaktadır. Hititler Anadolu'ya geldikleri zaman ve daha sonra

savaşarak kazandıkları bölgelere kendi kültürlerini zorla kabul ettirmeyi denememişler, aksine

onların tanrılarını ve kendilerine uygun gördükleri her şeyi benimsemişlerdir. Bu nedenle de çok

geniş bir panteona sahip olmuşlardır. İmparatorluk Devri tanrıları, dualarda, büyük bayramlarda,

büyük antlaşmaların arkasında başkente ait resmi panteonda anılmaktadırlar. İmparatorluğun

değişik bölgelerini yansıtan bu panteonda Hitit kralının denge kurma çabaları sezilmektedir.

Anadolu halkları nezdinde saygı duyulan yerel panteonların da ihmal edilmemesi gerekmektedir.

Devlet yöneticileri de panteonlara, onların politik konumlarına hizmet ettiği için, özel bir ilgi

göstermişlerdir. Samuha, Nerik, Lauazantiia, Kummanni, Tauiniia gibi değişik dini merkezlere ait

yerel tanrılar, resmi panteonda hiyerarşik açıdan yapılarına uygun yerde bulunurlar. Örneğin bir

Hatti kentinde birinci sırada tapınılan bir tanrı veya tanrıça resmi listede alt sıralarda

bulunabilmektedir.

Bunun yanısıra Hitit kralının ya da üst düzey görevlisinin isteğiyle yerel bir tanrının resmi

panteonda en üst sıralarda yer aldığı da görülmektedir. İmparatorluk Devri kralı III. Hattusili

zamanında panteonun üst sıralarını Nerik Şehrinin Fırtına Tanrısı ve Samuha Şehrinin Istar'ı gibi

yerel tanrılar almışlardır. Ancak yerel tanrıların üst sıralara yükselişi asla Gökyüzünün Güneş

Tanrısı, Arinna'nın Güneş Tanrıçası, Hatti'nin Fırtına Tanrısı gibi Hatti'nin geleneksel büyük

tanrılarından daha yukarıda olmamıştır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 42 / 52

Hititler'in "bin tanrılı" panteonunun gelişimine bakacak olursak:

Eski Hitit Devrine ait metinlerde az sayıda tanrı adı geçmektedir.

“Zalpa Efsanesi” olarak bilinen belgede belirtilen tek tanrı DUTU-uš “Güneş Tanrısı”'dır. Bu devre

ait bir başka metin Toroslar üzerinden yapılan yolculuğu anlatan fragmenter durumdaki efsanevi

metinde Güneş Tanrısı DUTU-uš , kralın yerine geçerek orduya emirler vermektedir. Metnin

devamında daha sonra KAL ya da LAMMA Sumerogramı ile gösterilen Tanrıça Inara geçmektedir.

Anıtta Metni’nde ise Güneş Tanrısı, Fırtına Tanrısı, Taht Tanrıçası Halmašuit'i ve ‘Bizim Tanrımız’

olarak adlandırılan Šiuš-šummiš ile karşılaşmaktayız.

Yine bir metinde saray rituelinde tanrılara şarap getiren Tanrı Telipinu geçmektedir.

Eski Hitit Devri krallarından l.Hattusili'nin yıllıklarında Güneş Tanrısı DUTU-uš geçmekte, buna

karşılık burada ilk defa Arinna'nın Güneş Tanrıçası karşımıza çıkmaktadır. Ancak bu, metnin geç

kopyasında mevcut olup, orijinalinde ise daha önceki metinlerde olduğu gibi Güneş Tanrısı

bulunmaktadır.

Eski Hitit Krallığına ait rituellerde Savaş Tanrısı Uurunkatte (antlaşma listelerinde ZA.BA4.BA4

Logogramı altında geçmektedir), Tanrı Šiuatt, Tašammat, Leluani (bu dönemde tanrı), Ištuštaja,

Papaja, Tohum Tanrıçası Kait, Hašam(m)ili ve Zilipuri,

‘Gök- ten Düşen Ay’ efsanesinde Güneş Tanrısının çobanı Hapantalli, Ay tanrısı Kašku ve' tanrıça

Kattahzipuri bulunmaktadır. Bunlar genelde Hatti kökenli tanrılardır.

Tanrı Sulinkatte (Nergal ile eşleştirilmektedir), Zithariia, Tanrıça Pirua, llali, Taraua ve Aššiiat gibi

tanrılar yine Eski Hitit Devrine ait çivi yazılı metinlerde geçmektedir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 43 / 52

I.Hattusili’ye ait, onun askeri faaliyetlerini konu alan çift dilli belgenin Akadça versiyonunda ise

tanrıça AIlatum, Lilluri, Hepat (Allatum'un kızı) ve tanrı Atalur gibi Hurri kökenli tanrılar

karşımıza çıkmaktadır. Hurriler' in kültürel yönden Hititler' i etkilernesi, M.Ö. l5.yy.'da Hurrice

bir şahıs adı olan Nikalmati'nin, II.Tuthaliia'nın eşi olarak Hitit kral listesine girmesiyle başlamış,

Arnuuanda-Ašmunikal kraliyet çiftinin ve Šuppiluliuma'nın hükümdarlığı sırasında artarak

devam etmiş, Ill.Hattusili'nin Lauazantija şehri rahibi Pentipšarri'nin kızı Puduhepa ile

evlenmesiyle birlikte doruk noktasına ulaşmış ve nihayet oğlu IV.Tuthaliia' nın, Hurri adları

taşıyan Hitit tanrıları için Yazılıkaya açıkhava tapınağını inşa ettirmesiyle sonuçlanmıştır.

I.Arnuuanda'nın Kaška halkı ile yapmış olduğu antlaşmada, kutsal şahitlik listesinin ilk şekli

olarak niteleyebileceğimiz listede Güneş Tanrısı, Fırtına Tanrısı, Savaş Tanrısı ZA.BA4.BA4,

Koruyucu Tanrı KAL, Tanrı Zithariia, Tanrıça Ištar ve Tanrıça Ishara bulunmaktadır. Babil kökenli

İshara Hurri panteonuna ait bir tanrıçadır. Ištar, Ninive Ištar'ını simgeliyor olmalıdır. Bunlar

muhtemelen Hurri kültürel istilasının ilk işaretleridir. Listenin sonunda ise Hatti ülkesinin

tanrılan, Kaska ülkesinin tanrıları, gökyüzü, yeryüzü, dağlar, nehirler bulunmaktadır. Listede

hem yerel tanrıların ve hem de Arinna'nın Güneş Tanrıçası'nın olmaması şaşırtıcıdır.

Bu kısa listeden "Hatti'nin bin tanrısı" kavramının henüz tam olarak oluşmadığı anlaşılmaktadır.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 44 / 52

Hitit imparatorluk devrinde panteonunun genişlemesinin nedenlerinin başında Suppiluliuma'nm

Suriye ve Kizzuuatna'da kazanmış olduğu zaferler gelmektedir. Kizzuuatna, Luvi ve Hurri

kültürlerinin karışımından oluşmuş bir ülkedir. Bu karışım dillerinde de görülmektedir.

Suppiluliuma’nın Haiaša'lı Hukkana ile yapmış olduğu antlaşmada tanık olarak gösterilen tanrılar

arasında Marduk yani Luvili tanrı Šanta geçmektedir. Yine aynı kralın Mitanni'li Šattiiuaza ve

Nuhašše'Ii Tette ile yaptığı antlaşmalarda Luvi kökenli Veba ve Savaş tanrısı İiarri görülmektedir.

Diğer taraftan yine Suppiluliuma'nın Haišša'lı Hukkana ile yaptığı antlaşmada Hurri-

Mezopotamya kökenli tanrılara da rastlanmaktadır. Bunlar Uda Şehrinin Tanrıça Hepat’ı

Kizzuuatna'nın tanrıça Hepat’ı, tanrı Ea, Ninive şehrinin Istar'ı, Ninatta-Kulitta, Allatum'dur.

Savaş yoluyla kazanılmış bu devir Anadolu'suna bakacak olursak, etnik açıdan Hitit

imparatorluğu içinde üç ana grup ayırt edilmektedir. Kızılırmak kavsi içine yerleşen, Hatti

kültürünün mirascıları olan, kendilerine Hititler ya da Nešalı'lar diyebileceğimiz Hint-Avrupa

kökenli halk, batıda ve güneyde yerleşen ve yine Hint-Avrupa kökenli Luviler ve doğuda ve

güneydoğuda yerleşen Hurriler. Ayrıca buraya Kizzuuatna ve Kuzey Suriye'de yerleşen Sami

ırkından olan halkları da eklemek gerekir. Hitit İmparatorluğuna bağlı bütün bölgelerin dini

eğilimleri, başkent Hatuša'da İmparatorluk düzeyinde saygı ve itibar görmeliydi. Ancak bu

sayede geniş bir uzlaşma alanı bulunabilirdi. Suppiluliuma zaten taptıklan Hatti tanrılarına,

seferler sonunda kazandığı yörelerin tanrılarını Hurri, Luvi ve Mezopotamya kökenli tanrıları da

katarak imparatorluk içinde din ve kült birliğini gerçekleştirdi. Aynı davranış daha sonraki Hitit

kralları tarafından da benimsenmiştir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 45 / 52

Hitit kralı Il.Mursili'nin oğlu II.Muwattalli zamanında, özellikle krallığının son zamanlarında iç

politikadaki kanşıklıklara paralel olarak yönetim kadrosunda düzenli bir Luvileşmenin başladığı

kabul edilebilir. Muwattalli kültteki bir ihmalden dolayı Kurnmanni Şehrinin Hepat'ından yardım

dilemektedir. Adı geçen kral Hatti'nin kuzeyinde, Merzifon ve Amasya'dan geçen çizginin

yukarısında, Sinop-Ordu arasındaki bölgede iskan eden Kaskaların saldınlanndan korunmak

amacıyla, başkenti muhtemelen güney Anadolu' da Luvi bölgesinde bulunan Tarhuntašša'ya

taşımıştır. Ayrıca kendisine "Koruyucu Tanrı" olarak, Luvi tanrısı olan pihaššsši Fırtına Tanrısını

seçmiştir. Muuattalli ile birlikte, krallara göre değişen, "Koruyucu Tanrı" kavramı yerleşmeye

başlamıştır.

İmparatorluk Devri krallarından Ill.Hattusili de Suppiluliuma gibi, tüm Hatti ülkesi içinde dinsel

alanda uzlaşma fikrini benimsemiştir. Bir yandan, Eski Hitit çağı krallarından Hantili zamanından

itibaren Kaškalılar'ın hakimiyeti altında kalan eski bir Hatti merkez! olan, önemli kült şehri

Nerik’i bu Kaška istilasından kurtararak, yeniden inşa ettiğini bildirmektedir. Kendisine koruyucu

tanrı olarak "Nerik 'in Fırtına Tanrısı'nı seçerek eski Hatti kültlerini yeniden diriltmeye çalışmıştır.

Diğer yandan da dengeyi koruma amacıyla, Hurrili Tanrıça «Šamuba'mn Ištar'ını kendisine ve

karısı Puduhepa'ya koruyucu tanrı olarak seçerek İmparatorluk içinde Hurri kültünü de ihmal

etmemiştir. Ancak karısı Puduhepa nedeniyle Anadolu' da dinsel alanda görülen Hurrileşme

kendisini daha yoğun olarak hissettirmiştir.

Bu devirde Arinna'nın Güneş Tanrıçasına Sedir ülkesi Hurri'de Hepat denilmektedir. Ancak

bir kez belirtilen bu gerçeğe karşın, her iki tanrıça karakter bakımından farklılık göstermektedir.

Hepat, Hurri kökenli tanrılar topluluğunun baş tanrısı olan Fırtına Tanrısının eşidir ve bu tanrısal

çiftin oğullan Šarruma, kızlan Allanzu’dur.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 46 / 52

Bu devirde, «tanrılar dizisi" (Hititçe kaluti) pek fazla farklı olmayan iki gruba ayrılmıştır.

1. İlki Tešup, kardeşi Tašmisu, tanrı Kumarbi, tanrı Šuali!at ve Ninurta şeklinde başlar. Bunları

Bilgelik Tanrısı Ea, Ay Tanrısı Kušuh, Güneş Tanrısı Šımegi, Aštabi, Lupatig (veya Nupatig), Savaş

Tannsının karakterini taşıyan Hešui, Salgın Hastalık Tanrısı Nergal, Koruyucu Tanrı KAL, erkek

cinsiyetli Ištar/Šauska, Tann Pirinkir, Tešup'un veziri Tenu, yeryüzü ve gökyüzü izler. Sonda

Tešup'un refakatcıları, oğlu Šarruma, Šeri ve Hurri adlı boğalar ve Namni ve Hazzi dağlan yer

almaktadır.

2. Diğer «tanrılar dizisi" tanrıça Hepat, oğlu Šarruma ve kızı Allanzu ile başlar. Bu liste isimlerin

çiftlere göre gruplanmasını göstermektedir.

Burada Šarruma ve Allanzu anneleri ile birlikte bir çift sayılmışlardır.

Daha sonra Darru-Dakitu ve kader tanrıçaları Hutena-Hutellura çifti gelir.

Eski Mezopotamya Tanrıçası Ishara, Ay Tanrısı Kušuh'un karısı Nikkal

burada büyük Hurrili tanrıça diye tanınan Šauska yani İštar, ufak tanrıçalar arasında Naparbi

(Šu~ali!at'ın kansı), Kumarbi'nin karısı Saluš ve Karkamış'ın Tanrıçası Kubaba gelmektedir.

Šamuha Şehrinin Tanrıçası için düzenlenen bayramda, Arinna'nın Güneş Tanrıçası ve kızı

Mezulla'yı ve arkasından, Hepat, Šarruma ve bütün bu Hurri tanrılar topluluğunu tek bir seride

bulabiliriz.

Yine bu devirde daha önce bahsettiğimiz Hatti ve Hurri kültürel etkisinin yanısıra Hitit diline bir

çok Luvice sözcük girmiş ve resmi panteona da Luvi tanrılarının girişi gerçekleşmiştir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 47 / 52

Hitit imparatorluk Devri kralı Ill. Hattusili öldükten sonra yerine geçen oğlu ve selefi IV. Tuthalija

da kendisine Hurri tanrıları arasında alt sıralarda yer alan ve annesi ile birlikte tasvir edilen

Šarruma'yı, koruyucu tanrı olarak seçmiştir. Bu kral zamanında Hurri dininin etkileri, resıni

panteona giren, Yazılıkaya kabartmalarında tasvir edilen yetmişbir tanrı ve tanrıçada

görülmektedir. Burada Hitit panteonun tanrıları Hurri sistemine göre dizilmişlerdir ve tanrılara

verilen isimler de Hurricedir.

I.Suppiluliuma'nın Hajašalı Hukkana ile yapmış olduğu antlaşma, İmparatorluk Devri resmi

tanrılar listesine örnek olarak verilebilir.

İlk sırada Göğün Güneş Tanrısı ve Arinna'nın Güneş Tanrıçası gelmektedir.

Daha sonra Hatti'nin Fırtına Tanrısı ile başlayan Halep, Arinna, Zippalanda, Šapinuua, Nerik

Şehrinin Fırtına Tanrısı şeklinde devam eden ya sıfatlarına göre ya da kült merkezlerine göre

düzenlenmiş bir sıra gelmektedir. Bazı antlaşmalardaki boğalar Seri ve Hurri, Namni ve Hazzi

dağları buraya dahil edilmiştir.

KAL ya da LAMMA Sumerogramı ile gösterilen Koruyucu Tanrılar grubunda önce Hatti, daha

sonra Zitharija, Karzi, Hapantallja, Karahna gibi merkezler bulunmaktadır. Tanrıça Ištar'ı,

hizmetçileri Ninatta ve Kulitta takip etmektedir.

ZA.BA.BA4 logogramı ile savaş tanrısı grubu başlar. Elleja, Arzija şehirlerinin Savaş Tanrıları sayılır,

tanrı Marduk, yeraltı dünyasının tanrıları «Yerin Güneş Tanrıçası", Allatum takip eder.

Bundan sonra sürekli olarak tekrarlanan grup «Eski Tanrılar» yani Nara, Napünjsara, Minki,

Amunki, Tuhuzi, Amınizadu ve Sumer tanrıları olan Alalu, Anu, Antu, Enlil, Ninlil ve gruptaki

varlıkları değişen üç tanrı Kumarbi, Apantum ve Belat-ekalli yer alır. Liste gökyüzünün tanrıları,

yeryüzünün tanrıları, ırmaklar, kaynaklar, bulutlar, rüzgarlar, gökyüzü, yeryüzü, büyük deniz ile

sona ermektedir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 48 / 52

Antlaşma listeleri ve dualar Hitit panteonunun tamamım verirler. Hitit dininde belirli bir yere

sahip olan ve dualarda görülen bir çok tanrı ismi antlaşmalarda yoktur. Bunlar arasında Mezulla,

Halmašuit, Ana Tanrıça MAH ve Šarruma bulunmaktadır. Antlaşmalarda yerel tanrıların sıralanışı

değişkendir ve ait oldukları coğrafi bölgeyle ilgili hiç bir özellik taşımazlar. İilk sıralarda yer alan

tanrıların dizilişinde hiyerarşik bir sıralama söz konusu olabilir. Nerik'in, Zippalanda'mn Uda'nın,

Kizzuuatna'nın Fırtına Tanrısı gibi. Buradaki öncelik hakkı tamamen kralın duygularına ya da

politik duruma bağlıdır. Yerel tanrıların listesi belirli bir dönemde bir tanrının önemli kutsal

merkezlerini anmaktan ibarettir. Bunların titiz bir şekilde düzenlenmeleri Hitit imparatorluğunun

birleştirici politik yapısının sonucudur. Hitit imparatorluk panteonunda öz olarak aynı fakat ad

olarak bireyselleştirilmiş yerel tannların çokluğu üstün bir zekanın varlığını kanıtlamaktadır.

Fakat tanrıların görünüşteki bu çokluğu, tanrısal düşüncenin inceliğini ispat etmeye yetmez.

Başta da belirttiğimiz gibi Boğazköy Arşivlerinde bulunan çivi yazılı kaynaklar devlet arşivi

karakteri taşıdığından, sadece resmi külte inanışa değinmektedir, basit halktan bir insanın

tanrısına nasıl tapındığı konusunda bu belgelerden herhangi bir bilgi edinilememektedir. Devlet

içinde tanrılara tapınım ilk sırada gelen en önemli görevdir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Kralın Dini Görevleri
Kral, Fırtına Tanrısı'nın yeryüzündeki vekiliydi. Sefer bile dini görevler için ertelenebilirdi.
KRAL BAŞRAHİP

Kralın Dini Görevleri

Kral, Fırtına Tanrısı'nın yeryüzündeki vekiliydi. Sefer bile dini görevler için ertelenebilirdi.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 49 / 52

Hitit kralının, tarihi metinlerde, dini görevlerini yerine getirmek üzere askeri seferlerini

ertelediğinden bahsedilmektedir. EZEN Sumerogramı ile belirtilen birçok günü kapsayan ve

bazan da ülke içindeki tapınaklar arasında dolaşılarak yapılan ve kralın (bazen de kraliçenin)

katılımıyla kutlanan bayramların yoğun olarak ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde yapıldıklarını

görmekteyiz. Çivi yazılı belgelerde' en az seksen bayram ismi geçmektedir; İlkbaharda kutlanılan

AN.TAH.SUMŠAR bitkisi bayramı «Nebat Bayramı »38 gün devam etmektedir. Ilkbaharda

kutlanılan bır başka büyük bayram ise 32 tablete yazılmış olan PuruIli Bayramıdır. Bayram

metinlerinde törenlerin tamamı detaylı bir şekilde açıklanmıştır, bir tabletin tamamı bir günlük

dini merasimi kapsamaktadır. Sonbaharda kutlanılan nuntarrijašhaš “acele bayram" 21 gün

devam eder. Hitit inanışına göre bayramların zamanında kutlanması, ihmal edilmemesi,

kurbanların yapılması, tanrılara karşı görevlerin yerine getirilmesi çok önemlidir.

Bu dini merasimlerin çoğu kült merkezinde sadece tanrının tapınağında değil aynı zamanda

tapınaktan alınan tanrı heykelleri açık. havada, korulukta, ormanda, yüksek yerlerde dikili .olarak

bulunan NA4ZI.KIN (NA4huuaši) taşına götürülerek de kutlanmaktadır. Tanrı huzurunda kurban

kesildikten, toplu olarak yemek yenildikten ve temsili savaşlar ve spor müsabakaları

düzenlendikten

sonra tanrı heykeli tapınağa taşımp kült yerine koyulmaktadır.

Hitit dini inanışına göre' tapınak, tanrının yeryüzündeki evi, oturduğu mekanıdır. Tanrı orada

oturur, beslenir, istirahat eder ve orada yaşardı. Bu nedenle, tapınaklar çevresindeki arazi ve

içindeki bütün eşyaları ile tanrıların mülkü sayıldığından, her türlü tehlikeye karşı çok dikkatli bir

şekilde korunmaları ve saygı gösterilmesi gereken kutsal yerler olarak kabul edilmekteydi.

Tapınaklara görevlilerin, dini törenlere katılması gereken kişilerin ve külte katılabilen imtiyazlı

yabancıların dışında hiç kimse giremezdi.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 50 / 52

Fırtına tanrısının yeryüzündeki vekili olan kral bütün tanrıların isteklerini yerine getirmekle

sorumluydu. Eğer herhangi bir şekilde görevi-ni aksatırsa tanrılar öfkelenirdi. Çeşitli sebeplerden

dolayı dini konularda yapılan hatalar, ihmaller ve işlenilen suçlardan dolayı af dilemek aynı

zamanda tanrıdan sağlık, uzun yaşam, mutluluk, düşmana karşı zafer kazanmak gibi çeşitli

isteklerde bulunmak ya da tanrıların hataları yüzünden onlardan daha adil olmalarını isternek

üzere tanrıya dualar düzenlenirdi. Bütün Hitit dualarının temelinde tanrıların ölümlüler gibi

düşünülmesi ve onlar'ın memnun edici vaatlerden, çeşitli adak ve hediyelerden

etkilenebilecekleri düşüncesi yatmaktadır.

Tanrı ile insan arasındaki ilişki bey ile köle arasındaki ilişkiye benzemektedir. Insan yaşamı

tanrılar tarafından belirlenmiştir. Ancak bu Hititlerin koyu bir kadercilik anlayışı içinde olduklarını

göstermez. Hititler tanrı adam(lar)ının (vecde gelen kişi) sayesinde tanrıların isteklerini,

öfkelenmişlerse nedenlerini öğrenmek ya da bazı sorulara cevap alabilmek amacıyla fala (orakel)

başvurmuşlardır.

Hitit kehanet edebiyatı Babil kökenlidir. Tanrı iradesini öğrenmek için başvurulan yollardan biri

de omen terimi ile ifade edilen Hititçe šagai-, Sumerce GISKIM «işaret, belirti" anlamına gelen

doğa dışı olayların verdiği işaretlerdir (ay, güneş ve yıldızların işareti, ay ve güneş tutulmaları,

hatalı doğum, doğum olayının gidişatındaki bazı aksaklıklar vb.), Boğazköy Arşivlerinde orijinal

dildeki Akadça kehanet metinleri ve bunlardan bir kısmının Hititçe çevirileri ele geçmiştir.

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
Rüya, Kehanet ve Fal
Tanrılar rüyayla konuşur, karaciğer falıyla işaret verirdi. Kral, rüyayı yorumlatmadan adım atmazdı.
RÜYA İLE MESAJ

Rüya, Kehanet ve Fal

Tanrılar rüyayla konuşur, karaciğer falıyla işaret verirdi. Kral, rüyayı yorumlatmadan adım atmazdı.

✦ Bu bölümün görseli — gerçekçi, konuya özel
SAYFA 51 / 52

Hititler, tanrıların rüya vasıtasıyla insanlara isteklerini bildirebileceklerine de inanmaktaydılar.

Hititçe terim šuppi šeš- "(dinsel bakımdan) temiz (yatakta) uyumak" yani belli bir konuda

tanrıdan cevap almak amacıyla, dinsel yönden temizlenerek, rüya görmek üzere uykuya yatmak

anlamındadır. Hititler'in tanrı iradesini öğrenmek amacıyla bu yönteme de başvurdukları

anlaşılmaktadır.

Hititlerde kara büyü "aluanzatar" kanunlarla yasaklanmıştır ve yapan kişi ölümle

cezalandırılmaktadır. Elimize geçen Hititçe çivi yazılı metinler sadece «beyaz büyü»ye aittir.

Bunun tek amacı temizlemek, saflaştırmaktır. Sadece maddi manevi kirlilik değil, hastalık, kavga,

karabüyü temizleme yolu ile iyileştirilebilirdi. Ana işlemleri, yıkama, toplama, temiz giysiler

giyme ve daha önce atılmış maddeleri koyma gibi sembolik temizlenmedir. Böylece kirlilik

uzaklaştırılmakta, bunları taşıyan hayvan kovulmaktadır. Diğer çeşidi sembolik analoji

büyüleridir. Burada sembolik olarak iyi veya kötü birtakım eylemler ya suni olarak yapılmakta

veya doğada mevcut olanları sayılmakta ve aynı şeyin, hastanın başına gelmemesi veya bunun

aksine kötülük veya kötülüğün yaratıcısının başına gelmesi istenmektedir .

📄 Orijinal sayfa — net tarama (tıkla aç)
SAYFA 52 / 52

Sayfa 52

Sayfa Sayfa İçindekiler

01 Hitit Dini 02 Eski Kültür Evrelerinden Aktarılan Gelenekler 03 Bazı dinsel tören ayrıntılarının ve panteonların kökleri ç04 Hattuşa Panteonu: 05 Hitit tarihinin başlangıcından itibaren devlet panteonunun06 I. Hattuşili devrinde, güneş ve yeraltı ile ilgili özelli07 Orta Krallık ve İmparatorluk Dönemlerinde Hitit Panteonu: 08 Mitanni tanrılar dünyası: 09 Tanrılar Topluluğu: 10 Hava Tanrısı’nın hakim olduğu bölgeler doğallıkla gök ve d11 Gökten düşen ay konulu Hatti mitosunda da, yağmur, gök gü12 İştar: 13 38: Šaušga/Ištar 14 Ikonografik olarak Şavuşka, hem kadın hem de erkek giysile15 Şavuşka’yı nedimeleri Ninatta ve Kulitta izlemektedirler. 16 Yakındoğu’da yaygın çıplak tanrıça ikonografik tipinin Sur17 Savaş tanrıları: 18 Purulliya yeni yıl töreni/Illuyanka: 19 I.20 Daha sonra, İnar(a) Hupaşiya’yı evine “Tarukka ülkesindek21 Söylencenin ikinci çeşitlemesinde, Illuyanka mücadelede ye22 Sözü edilen bu ikinci çeşitleme Apollodoros Kitaplığı’nda23 Telipinu: 24 Söylence odak noktasında, krallığın kutsal nesnesi ve Tel25 Krallığın bu kutsal ayini Antik Yunanca ve Latince yazılı 26 Kumarbi: 27 Eskiden, ilk yıllarda, gökyüzünde kral Alalu idi. Alalu t28 Dokuzuncu yıl ise, Kumarbi, Anu’ya karşı savaş açtı. Alulu29 Önce seni kudretli Fırtına Tanrısı’na gebe bıraktım; ikin30 Gökyüzü ve yer, evrenin varlığından önce birlik oluşturduk31 Daha sonra Kumarbi’nin içinden onunla konuştuktan sonra, b32 Anlaşıldığına göre Hurriler, Mezopotamya destanlarını kend33 Tanrıların egemenlik sırası mitosu, takvim mitosu olarak y34 Buraya kadar verilen destan parçası, Yunan mitolojisinde 35 Tanrıların egemenlik sırası mitosuna, ortak konuları kozmi36 Anlaşıldığına göre, Alalu, Anu ve Kumarbi’den sonra, Teşup37 Gümüş güneşi, yani ışığı tehdit eder. Bu tehdit gece ve gü38 Sayfa 3839 Hitit Dini 40 Yasemin Arıkan, 1998, Hitit Dini Üzerinde Bir İnceleme, D41 Hitit dininin yeni tanrıları kabul eden karakteri ise İmpa42 Hititler'in "bin tanrılı" panteonunun gelişimine bakacak o43 I.Hattusili’ye ait, onun askeri faaliyetlerini konu alan ç44 Hitit imparatorluk devrinde panteonunun genişlemesinin ned45 Hitit kralı Il.Mursili'nin oğlu II.Muwattalli zamanında, ö46 Bu devirde, «tanrılar dizisi" (Hititçe kaluti) pek fazla f47 Hitit imparatorluk Devri kralı Ill. Hattusili öldükten son48 Antlaşma listeleri ve dualar Hitit panteonunun tamamım ver49 Hitit kralının, tarihi metinlerde, dini görevlerini yerine50 Fırtına tanrısının yeryüzündeki vekili olan kral bütün tan51 Hititler, tanrıların rüya vasıtasıyla insanlara isteklerin52 Sayfa 52